Pedrotxo / Martin Ugalde ; hitzaurrea, Xabier Mendiguren - Ugalde, Martin (1921-2004) (Eleberria (Elkar), 1995)
Gerra inorentzat gozoa ez bada, gerra ondoko garaia bereziki gogorra izaten da galtzaileentzat. Sufrimendu hori zer den bere larruan probatua duen Martin Ugaldek nobela hunkigarri bat idatzi digu, frankismopeko zapalketa zitala jasandako familia baten gainean. "Pedrotxo" hau ez da ordea eleberri politikoa; askoz gehiago da eleberri humanoa, era guztietako baztertuen aldeko elkartasunezko besarkada bat. Izan ere, Pedrotxo mutiko umezurtz bat da, mojekin erruki-etxean bizi den mutiko koittadua. Gixajo bat izanagatik, ordea, berak ere faxismoaren zafrakoa sentitu eta alde egingo du, helburu jakinik gabeko ihesaldian, gerran desagertutzat jotako aita non edo non aurkituko duen itxaropenean, eta gu ere noraezean ibiliko gara Pedrotxoren eskutik, bizitzari zentzua emateko bilaketa horretan.