Katalina Erauso - Zuberogoitia, Aitor (Donostia : Elkar, 1997)
Pertsonaia donostiar bitxia izan zen zinez Katalina Erauso; bere bizimoduaz XVII. mendearen hasieran emakumezkoen zereginari buruz nagusi ze pentsamoldea hankaz gora bota zuena, hain zuzen. Izan ere, garai hartan maiorazko ez zenak etxetik kanpo moja, fraile, soldadu... joan behar izaten zuen. Katalina Erauso ere halaxe bidali zuten lau urte zituela Donostiako Antiguako moja-komentura. Gure pertsonaia, ordea, txiki-txikitandik izan zen konformagaitza, bai bere buruarekin eta bai ingurukoekin. Borrokazalea eta odol berokoa izaki, moja-komentuko bizimodu patxadatsua alde batera utzi eta garai hartako gizonezko abenturazaleen bideari ekin zion. Inon gelditu ezinda, ia Espainiako inperio osoa (Filipinak aldea izan ezik) goitik behera korritu zuen, batzuetan morroi, besteetan erregearen soldadu eta beti liskarretan armak dantzatzen, kartetan, lapurretan... Errukirik gabe hil zituen bera bezalako litxarreroak eta Amerikako indiarrak. Ezjakinean anaia hil zuenean baino ez zen damutu. Bere gorputzarekin ere ez zegoen ados gure Katalina Erauso. Ile motza zerabilen eta gonei gorroto zien. Gizon jantzian ibili zen; baita Aita Santuarenganik horrela janzteko baimena lortu ere. Gizonezko izan nahi zuen, eta bere bularrak ukendu batez txikiagotzeko tratamendua ere egin zuen. Trabestismoko kasua ezezik, neurri batean transexualismokoa ere badela esan daiteke Katalina Erauso donostiarrarena. Gainera, armada profesionalean ibili zela kontuan hartuz, ez al zen behar baino ia laurehun urte lehenago bizi?
Keywords: Erauso, Katalina -- (1592-1650) -- Erauso, Catalina ; Catalina de Erauso; Monografiak; Biografiak